Huize Westerlicht

In juli 2016 maakte het Noordwest Ziekenhuis bekend dat de verhuisplannen naar Heerhugowaard zijn afgeblazen. Het ziekenhuis gaat uitbreiden en vernieuwbouw plegen in de Alkmaarderhout.

Het ziekenhuis heeft twee rijksmonumenten in eigendom, het Westerlicht en de Cadettenschool.

De Cadettenschool is momenteel in gebruik door het ziekenhuis als kantoorruimte en dialysecentrum. Westerlicht staat al lange tijd leeg.

cadettenschool-2

Westerlicht van de Amsterdamse school
Het bejaardentehuis Huize Westerlicht is gebouwd als een van de eerste specifiek als bejaardenverzorgingshuis ontworpen en professioneel gerunde grotere bejaardenoorden. Het door architect Dirk Saal (1884-1945) in Late Amsterdamse School stijl ontworpen gebouw werd in 1932 opgeleverd. In 1934 is het uitgebreid met een vleugel in dezelfde stijl.

Toen Huize Westerlicht geopend werd, was het een van de grootste bejaardenhuizen in Nederland, met ruimte voor 169 personen.

Lees meer over Huize Westerlicht op de website Wendingen, Platform voor de Amsterdamse School.

Over de hoogtijdagen van Huize Westerlicht heeft het Regionaal Archief een interessante blog geschreven.

Maximaal behoud en bescherming
In het najaar van 2016 kwamen erfgoedvereniging Heemschut, het Cuijpersgenootschap, de Historische Vereniging Alkmaar en Adapt in het geweer tegen het raadsvoorstel. Heemschut pleitte voor een goede cultuurhistorische verkenning voordat plannen werden gemaakt, het Cuijpersgenootschap sloot zich daarbij aan en wees expliciet op de wederopbouwarchitectuur op het ziekenhuisterrein.

Het leverde een motie op waarbij de gemeenteraad aandrong op maximaal behoud en bescherming voor de rijksmonumenten Westerlicht en Cadettenschool.

Klankbordgroep alsnog ingesteld 
Het raadsvoorstel om mee te werken aan de plannen van het ziekenhuis, haalde het echter ook. Ziekenhuisgroep Noordwest had op 18 juli 2016 de omwonenden al geïnformeerd over het besluit om in Alkmaar te blijven. Een tweede informatiebijeenkomst was op 23 november, maar onder druk van de politiek is er nu bovendien een klankbordgroep met omwonenden en belangengroepen. Adapt neemt daaraan deel. In de klankbordgroep zijn verder nog de volgende partijen vertegenwoordigd:

  • Bewoners van de Wilhelminalaan/ Julianalaan
  • Bewoners van het Westerhoutkwartier
  • Bewoners van de Metiusgracht
  • Bewoners van het Oranjepark
  • Bewoners van de Akerslaan
  • Bewoners van het Emmakwartier
  • Cultuurpark De Hout
  • Animo
  • Historische vereniging Alkmaar
  • Stichting Red de Hout

Binnen uitgangspunten blijven
De doelstelling van de klankbordgroep is om meningen te horen over het verloop en/of het resultaat van het project. Tijdens de bijeenkomsten komen onder andere aan de orde het planproces, de te volgen ruimtelijke procedures en actuele zaken. De zeggenschap van de klankbordgroep is onduidelijk maar in ieder geval beperkt. Alles moet binnen uitgangspunten blijven zoals:

  • ‘Het is denkbaar dat deze panden in de toekomst een andere invulling krijgen. Daarom wordt voor deze panden een gemengde functie voorgesteld. Welke functies hier passend zijn wordt nader uitgewerkt en bij vaststellen van het bestemmingsplan aan de gemeenteraad voorgelegd.’
  • In overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wordt bekeken welke mogelijkheden er zijn voor een nieuwe invulling van Westerlicht.’
  • ‘Het ziekenhuis ontwikkelt op korte termijn een plan voor hergebruik. Gestreefd wordt naar een toekomstbestendige herontwikkeling ten behoeve van gebruiksfuncties van het ziekenhuis.’
  • ‘Het college maakt bij de vergunningverlening een afweging tussen de monumentale waardevolle elementen en een toekomstbestendig gebruik van het gebouw. Hierbij zal ook gekeken worden naar de ruimtelijke relatie tussen Westerlicht en de Cadettenschool en de uitstraling van beide gebouwen naar zijn omgeving.’

Lees meer over de vernieuwbouwplannen op de website van het ziekenhuis of op de website van de gemeente Alkmaar.

Rijksbescherming
De bebouwing van het ziekenhuis, waaronder Huize Westerlicht, bevindt zich in het rijksbeschermd stadsgezicht Westerhoutkwartier.

Huize Westerlicht en de voortuin zijn rijksmonument.

Waardering Adapt
Adapt heeft het totale beschermd stadsgezicht Westerhoutkwartier getypeerd als Alkmaars erfgoed. Daarmee kan Adapt zich volgens de statuten nu ontfermen over alles wat aangetast dreigt te worden: monumenten, wederopbouwarchitectuur, groen, monumentale bomen, flora en fauna in de Alkmaarderhout, etc.

Huidig bestemmingsplan
Huize Westerlicht heeft in het bestemmingsplan Alkmaar Zuid-West uit 2013 de bestemming ‘maatschappelijk’.

De voor ‘Maatschappelijk’ aangewezen gronden zijn bestemd voor maatschappelijke functies met de daarbij behorende wegen en paden, erven, groenvoorzieningen, (ondergrondse) parkeervoorzieningen, speelvoorzieningen, bouwwerken, laad- en losplaatsen, nutsvoorzieningen, ontsluitingswegen, waterlopen en waterpartijen.

Foto Kooi Fotografie, Sven van der Kooi; Huize Westerlicht

Nieuw bestemmingsplan
Voordat de contouren van de vernieuwbouw bekend waren, maakte de gemeente al een nieuw bestemmingsplan binnen de kaders die de gemeenteraad in oktober 2016 heeft vastgesteld. Hierin komt ruimte voor het ziekenhuis om in de komende jaren haar plannen verder uit te werken.

Flexibiliteit zonder duidelijkheid
De gemeente wilde het ziekenhuis begin 2017 een flexibel bestemmingsplan bieden ‘omdat het ziekenhuis de komende maanden nog volop bezig met het concretiseren van hun masterplan’. De contouren van de benodigde ruimte worden daardoor steeds duidelijker, aldus de gemeente, maar voor het opstellen van een bestemmingsplan wilde de gemeente daar niet op wachten.

Nieuwe bestemming voor Westerlicht
In het raadsbesluit heeft de gemeenteraad al vastgelegd dat in het nieuwe bestemmingsplan de functie ‘Gemengd’ komt te staan voor de Cadettenschool en Huize Westerlicht. De verkoopbaarheid en de taxatiewaardes van deze gebouwen nemen daardoor enorm toe.

Geheime afspraken blijken desastreus
Op 30 maart 2017 heeft de gemeente Alkmaar onder druk van het actiecomité Red De Hout en de Wet Openbaarheid van Bestuur de geheime afspraken met het ziekenhuis openbaar gemaakt. Daaruit blijkt dat ziekenhuis en gemeente destijds van mening waren dat heel veel groen rondom het ziekenhuis zou mogen wijken voor verkeer en parkeren. De rijksmonumentale voortuin van Westerlicht zou een parkeerplaats mogen worden, het groen naast Westerlicht mag wijken voor in- en uitritten voor de huisartsenpost en spoedeisende hulp.

Wat de gemeente betreft, mag het ziekenhuis de achtervleugel van rijksmonument Westerlicht  slopen. Het ziekenhuis had ook zoveel mogelijk vrijheid moeten krijgen om Westerlicht rigoureus te verbouwen. De sloop van de Zusterflat van architect Duintjer op de hoek Metiusgracht/ Wilhelminalaan heeft van de gemeente ook al groen licht gekregen.

Adapt heeft de onthulde afspraken met het ziekenhuis hier samengevat.

locatie-alkmaar_schets-eindsituatie-tekening_web650x410

Concept al besproken in klankbordgroep
In de klankbordgroep van maandag 16 januari 2017 kwam het concept van het voorontwerp bestemmingsplan aan de orde. De klankbordgroep heeft als eerste de gelegenheid gekregen om op dit concept een advies te geven. Na het advies van de klankbordgroep legde het college daarna het voorontwerp ter visie. Iedereen kon vier weken lang zijn of haar reactie op het voorontwerp bestemmingsplan geven. Adapt reageerde hierop.

De gemeente heeft de reacties daarna bestudeerd, hierop antwoorden geschreven en deels verwerkt. Van 22 juni tot en met 2 augustus lag het ontwerp-bestemmingsplan zes weken ter visie. Vaststellen van het bestemmingsplan kan plaatsvinden in november 2017.

Stedenbouwkundige onderlegger
De relevante stedenbouwkundige uitgangspunten zijn opgenomen in een stedenbouwkundig plan. De klankbordgroep heeft hierover een advies gegeven. De commissie Ruimte heeft hierover op 6 juli een mening mogen geven. Het plan werd tegelijk met het ontwerpbestemmingsplan ter visie gelegd. Eveneens lag een beeldkwaliteitsplan en een ontwikkelingsperspectief voor het ziekenhuisterrein en omgeving ter inzage voor inspraak. Alles wordt samen met het bestemmingsplan vastgesteld.

Planning
Op 6 juli 2017 besprak de Commissie Ruimte het ontwerp-bestemmingsplan, het stedenbouwkundige plan en alle bijbehorende stukken. Een meerderheid in de gemeenteraad hield daar vast aan de uitgangspunten en de planning uit het raadsbesluit van 2016 en de toezeggingen aan het ziekenhuis in de vaststellingsovereenkomst.

Alle inspraakreacties zoals de onze kan het college van B&W nu afhandelen volgens de bestemmingsplanprocedure, en het college kan rekenen op voldoende politieke steun om op de ingeslagen weg voort te gaan.

Tot 2 augustus 2017 lag het ontwerp-bestemmingsplan ter inzage en konden inspraakreacties ingediend worden bij de gemeente. Alkmaarders of belangengroepen die mee wilden tellen in de verdere procedure, moesten in deze periode zienswijzen indienen. De zienswijze van Adapt was een van de bijdragen.

Alle bijbehorende stukken zijn hier te vinden.

De bedoeling was dat de commissie Ruimte van de gemeenteraad het bestemmingsplan enkele keren zou bespreken tijdens het opstellen. De eerste openbare bespreking werd echter afgeblazen. In plaats daarvan hield het college een besloten informatiebijeenkomst voor raadsleden op 6 maart, en daarom zou een openbare discussie geen toegevoegde waarde meer hebben. Meningsvorming van de raad zou al hebben plaatsgevonden in de raadsvergadering van 6 oktober, en het voorontwerp-bestemmingsplan is daarvan een uitwerking.

Dat de discussie in oktober ernstig werd belemmerd door de geheimhouding van de vaststellingsovereenkomst, doet er volgens het gemeentebestuur niet toe.

Adapt schreef een brief aan de commissie Ruimte voorafgaande aan de bespreking op 6 juli, waarin we onze zorg uitten over de rommelige en overhaaste gang van zaken. Onze inspraakreactie kwam eind juli gereed.

Momenteel is bespreking van het eventueel gewijzigde bestemmingsplan gepland in de commissievergadering van 30 november en vaststelling in de raadsvergadering van 14 december 2017.

  • Januari/ februari – advisering door klankbordgroep
  • Maart – voorontwerp bestemmingsplan ligt 4 weken ter visie
  • Maart/ april – opiniërend bespreken voorontwerp bestemmingsplan in de commissie Ruimte (geschrapt)
  • Juni/juli – ontwerpbestemmingsplan en stedenbouwkundig kader ter visie (zes weken)
  • Juli – opiniërend bespreken bestemmingsplan in commissie Ruimte
  • September/oktober- raadsinformatieavond over bestemmingsplan en stedenbouwkundige oplegger
  • 7 november – college van B&W stelt raadsvoorstel vast met bestemmingsplan en andere stukken
  • 30 november – raadscommissie Ruimte bespreekt raadsvoorstel
  • 14 december – gemeenteraad stelt bestemmingsplan en stedenbouwkundig plan vast

In augustus 2014 arrangeerden wij voor het Regionaal Archief Alkmaar een foto-expeditie door Huize Westerlicht. Op Flickr vindt u de foto’s.